Coroczny raport Global Risks Report przedstawia wizję globalnych zagrożeń na początku każdego roku, skupiając uwagę światowych liderów na reagowaniu na rodzące się wyzwania oraz ich potencjalne skutki uboczne.
Najnowszy raport „Global Risks Report 2026” Światowego Forum Ekonomicznego (WEF) kreśli ponury obraz nadchodzącej dekady. Zamiast oczekiwanej stabilizacji po latach turbulencji, wchodzimy w fazę brutalnej walki o wpływy, zasoby i technologiczną dominację. Eksperci ostrzegają: to, co znaliśmy jako globalną współpracę, właśnie przestaje istnieć.
Raport nie oferuje prognoz ani nie sugeruje, że przyszłość jest z góry określona. Zamiast tego przedstawia szereg potencjalnych scenariuszy przyszłości z myślą o zapobieganiu zagrożeniom i zarządzaniu nimi. Trzy lata temu, w 18. edycji raportu, rozważano możliwość wystąpienia „polikryzysu”, w którym zagrożenia z wielu dziedzin ujawniają się jednocześnie. Obecna, 21. edycja raportu bada, jak kształtuje się nowy porządek oparty na konkurencji oraz jaki ma on wpływ na wiele współwystępujących obszarów ryzyka. Jesteśmy świadkami zawirowań spowodowanych wojnami kinetycznymi, wykorzystywania narzędzi ekonomicznych do uzyskiwania przewagi strategicznej oraz rosnącej fragmentacji społeczeństw. Podczas gdy te ryzyka typu „tu i teraz” nabierają tempa, wyzwania długoterminowe – od przyspieszenia technologicznego po degradację środowiska – wciąż wywołują efekty domina w całych systemach. Jednocześnie zasady i instytucje, które przez długi czas stanowiły fundament stabilności, coraz częściej znajdują się w martwym punkcie lub okazują się nieskuteczne w zarządzaniu tymi turbulencjami.
Choć raport analizuje najczarniejsze scenariusze w różnych dziedzinach, wyraźnie widać, że nawet pośród rywalizacji rodzą się nowe formy globalnej współpracy, a gospodarka światowa wykazuje odporność w obliczu niepewności. Ten zmieniający się krajobraz, w którym współpraca wygląda zgoła inaczej niż wczoraj, odzwierciedla pragmatyczną rzeczywistość: podejście oparte na współpracy pozostaje niezbędne dla podtrzymania wzrostu gospodarczego, odpowiedzialnego przyspieszania innowacji i budowania zdolności adaptacyjnych w coraz bardziej złożonej erze. Raport bada przyszłość, w której dzisiejsza relatywna odporność załamuje się w obliczu bezprecedensowych turbulencji, definiowanych przez przyspieszającą skalę, współzależność i tempo globalnych zagrożeń. Wśród uczestników ankiety i autorów narracji raportu narastają negatywne opinie o przyszłości. Okazuje się, że 50% badanych liderów i ekspertów przewiduje „burzliwe” lub „sztormowe” perspektywy w ciągu najbliższych dwóch lat; odsetek ten rośnie do 57% w perspektywie 10 lat, przy czym zaledwie 1% respondentów spodziewa się spokojnej sytuacji w obu tych horyzontach czasowych.
Konfrontacja geoekonomiczna stała się najpoważniejszym ryzykiem w perspektywie najbliższych dwóch lat, podczas gdy ryzyka gospodarcze odnotowały najgwałtowniejszy wzrost spośród wszystkich kategorii zagrożeń w tym samym okresie. Rosną obawy o spowolnienie gospodarcze, rosnącą inflację i potencjalne bańki na rynkach aktywów, gdyż państwa borykają się z wysokim zadłużeniem i niestabilnością rynków. Tymczasem nierówność została ponownie zidentyfikowana jako najbardziej współzależne globalne ryzyko nadchodzącej dekady, napędzające inne zagrożenia w miarę, jak umowa społeczna między obywatelami a rządem kruszy się pod presją. Ponieważ obawy krótkoterminowe biorą górę nad wspólnymi, długofalowymi celami globalnymi, ryzyka środowiskowe są spychane na dalszy plan w dwuletnim horyzoncie czasowym – większość z nich spadła w rankingu i wykazuje niższą ocenę dotkliwości, mimo że pozostają kluczowymi obawami w perspektywie dziesięcioletniej. Wreszcie przyspieszenie technologiczne, choć stwarza bezprecedensowe możliwości, generuje również istotne zagrożenia w postaci misinformacji i dezinformacji (główna obawa krótkoterminowa) oraz budzi niepokój co do potencjalnie niekorzystnych skutków rozwoju AI w długim terminie – jest to ryzyko, które odnotowało najsilniejszy wzrost pozycji w rankingu między krótkim a długim terminem spośród wszystkich 33 analizowanych zagrożeń.
Pierwsza sekcja raportu przedstawia te i inne wyniki najnowszego rocznego badania Global Risks Perception Survey, które w tym roku zebrało opinie ponad 1300 światowych liderów i ekspertów ze świata nauki, biznesu, rządu, organizacji międzynarodowych i społeczeństwa obywatelskiego. Druga sekcja szczegółowo analizuje sześć kluczowych tematów globalnych i rozważa, jak związane z nimi ryzyka mogą rozwinąć się w nadchodzących latach. Obejmują one stosunkowo krótko- i średnioterminowe ryzyka związane z „wielobiegunowością bez multilateralizmu”, „wojną wartości” oraz „gospodarczym rozliczeniem”, a także średnio- i długoterminowe obawy dotyczące „zagrożonej infrastruktury”, „skoków kwantowych” oraz „powszechnej sztucznej inteligencji”. W obliczu zamykania się narodów w sobie i intensyfikacji strategicznej rywalizacji potrzebujemy trzeźwego spojrzenia na nadchodzące niebezpieczeństwa, a także utrzymania lub odbudowy zdolności do wspólnego działania w obliczu tych podzielanych wyzwań.
Świat w 2026 roku znajduje się w punkcie zwrotnym, charakteryzującym się ogromną niepewnością. Dominującym nastrojem wśród ekspertów jest pesymizm:
-
Negatywne prognozy: Aż 50% liderów przewiduje „burzliwe” lub „burzowe” perspektywy w ciągu najbliższych dwóch lat, a odsetek ten rośnie do 57% w perspektywie 10-letniej.
-
Era Konkurencji: Stabilność globalna jest zagrożona przez odwrót od multilateralizmu (współpracy wielostronnej) na rzecz konfrontacji i ochrony interesów narodowych.
-
Rozpad zaufania: Tradycyjne reguły i instytucje stają się nieskuteczne w zarządzaniu globalnymi turbulencjami.
W najbliższych dwóch latach dominować będą zagrożenia o charakterze geopolitycznym i gospodarczym:
-
Konfrontacja geoekonomiczna: To obecnie ryzyko numer jeden. Państwa coraz częściej używają handlu, finansów i technologii jako broni do osiągania celów strategicznych (np. sankcje, cła).
-
Konflikty zbrojne: Ryzyko starć między państwami zajmuje drugie miejsce w rankingu najpoważniejszych zagrożeń.
-
Dezinformacja i misinformacja: Wspierane przez sztuczną inteligencję (AI), stanowią krytyczne zagrożenie dla procesów demokratycznych i spójności społecznej.
-
Kryzys gospodarczy: Eksperci wskazują na rosnące ryzyko spowolnienia gospodarczego, wysokiej inflacji, baniek na rynkach aktywów oraz ogromnego zadłużenia państw.
W horyzoncie dekady punkt ciężkości przesuwa się w stronę zagrożeń egzystencjalnych:
-
Dominacja ryzyka środowiskowego: W pierwszej dziesiątce zagrożeń na 2036 rok aż połowę stanowią te związane z naturą:
-
Ekstremalne zjawiska pogodowe.
-
Utrata bioróżnorodności i zapaść ekosystemów.
-
Krytyczne zmiany w systemach Ziemi.
-
-
Sztuczna Inteligencja (AI): Ryzyko związane z negatywnymi skutkami technologii AI odnotowuje najszybszy wzrost w rankingu (awans na 5. miejsce w perspektywie 10-letniej). Obawy budzi m.in. wpływ AI na rynek pracy i bezpieczeństwo cybernetyczne.
-
Nierówności i polaryzacja: Nierówności społeczne są uznawane za najbardziej „połączone” ryzyko, które napędza inne kryzysy i osłabia umowę społeczną.
Raport wyróżnia kilka obszarów wymagających szczególnej uwagi:
-
Zagrożona infrastruktura: Wiele systemów (energetyka, transport, woda) w krajach OECD wymaga kosztownych modernizacji. Ich zaniedbanie grozi awariami i podatnością na ataki cybernetyczne.
-
Skoki kwantowe: Rozwój komputerów kwantowych to szansa, ale i zagrożenie dla obecnych systemów szyfrowania. Państwa i firmy muszą przygotować się na erę „bezpieczeństwa postkwantowego”.
-
Wojna wartości: Rosnąca fragmentacja społeczeństw prowadzi do konfliktów ideologicznych, co utrudnia wypracowanie wspólnych rozwiązań dla globalnych problemów.
Wnioski:
-
Koniec współpracy, jaką znamy: Raport sugeruje, że tradycyjne formy globalnej współpracy odchodzą do lamusa, a ich miejsce zajmują pragmatyczne, lokalne sojusze („koalicje chętnych”).
-
Technologia jako miecz obosieczny: AI i technologie kwantowe napędzają innowacje, ale jednocześnie stają się narzędziami w rywalizacji mocarstw i źródłem nowej niepewności rynkowej.
-
Klimat schodzi na dalszy plan: W krótkim terminie pilne kryzysy gospodarcze i wojenne odciągają uwagę od celów klimatycznych, co może mieć katastrofalne skutki w przyszłości.
