Prawie cztery miesiące temu Komisja Europejska poprosiła obywateli o przygotowanie zestawu przetrwania, żeby mieć pewność, że mają wystarczającą ilość jedzenia, leków i zapasów energii, żeby przetrwać nieprzewidziany kryzys. Teraz prosi państwa członkowskie o sprawdzenie, czy ich zestawy są odpowiednie do tego celu.
W ramach strategii gromadzenia zapasów wykonawcza władza UE wezwała w środę państwa członkowskie do dokonania przeglądu swoich rezerw strategicznych oraz zidentyfikowania luk i najlepszych praktyk, które można wzmocnić, aby zwiększyć gotowość Unii do reagowania na klęski żywiołowe, katastrofy spowodowane przez człowieka, a także ataki hybrydowe lub konflikty.
„Cel jest ponownie bardzo prosty: zapewnić stałą dostępność podstawowych zasobów niezbędnych do funkcjonowania naszych społeczeństw, zwłaszcza tych, które ratują życie” – powiedziała dziennikarzom Hadja Lahbib, europejska komisarz ds. gotowości i zarządzania kryzysowego.
„Osiągniemy to poprzez inteligentniejsze planowanie, ściślejszą współpracę i podział odpowiedzialności za nasze wspólne bezpieczeństwo. Będziemy mniej rozdrobnieni, mniej reaktywni, a bardziej skoordynowani i proaktywni” – dodała.
Według wysokiego rangą urzędnika UE pierwsza faza prawdopodobnie potrwa rok, ponieważ „nie ma pełnego zrozumienia”, „jakie towary są niezbędne do zapewnienia ciągłości podstawowych usług i funkcji w czasie kryzysu” oraz „jakie są dalsze możliwości współpracy z sektorem prywatnym, ale także z podmiotami międzynarodowymi w tej dziedzinie”.
Dopiero po zakończeniu tych prac Komisja będzie mogła przedstawić bardziej konkretne zalecenia dotyczące konkretnych działań w zakresie gromadzenia zapasów – dodał urzędnik.
Nie przeznaczono jeszcze specjalnych środków na strategię gromadzenia zapasów, chociaż Lahbib powiedziała, że Komisja „będzie zdecydowanie negocjować budżet w ramach kolejnych wieloletnich ram finansowych”. W przyszłym tygodniu władze wykonawcze UE przedstawią pierwszy zestaw sektorowych propozycji dotyczących budżetu na następne siedem lat.
„Ograniczone informacje”
Kolejne kryzysy, z którymi musiała zmierzyć się UE – od pandemii COVID-19, przez kryzys energetyczny, po pełną inwazję Rosji – w połączeniu z coraz bardziej niestabilną i pełną wzajemnych represji sytuacją geopolityczną, pokazały, jak bardzo UE jest podatna na wstrząsy w globalnych łańcuchach dostaw i presję polityczną.
Blok ten znajduje się obecnie w wyścigu, aby ponownie uzbroić się i rozwinąć swoją strategiczną autonomię, tj. zdolność do samodzielnego działania i samodzielnego zapewnienia niezbędnych funkcji społecznych w razie potrzeby. Jednak ponieważ kwestie obronności i gromadzenia zapasów dotyczą informacji wrażliwych, które tradycyjnie należą do kompetencji państw narodowych, koordynacja na szczeblu UE może przebiegać powoli.
„Na tym etapie dysponujemy ograniczonymi informacjami na temat różnych inicjatyw krajowych, krajowych zapasów lub krajowych zamiarów zakupu zapasów” – powiedział wysoki rangą urzędnik UE.
Jednym z kluczowych celów strategii jest stworzenie „stałej sieci zapasów, która ułatwi wymianę informacji, systemu wymiany danych, w tym informacji niejawnych” – dodał urzędnik.
Strategia ma również na celu poprawę koordynacji między państwami członkowskimi, sektorem prywatnym i innymi podmiotami międzynarodowymi, a także między władzami cywilnymi i wojskowymi.
„Nie ma jednego rozwiązania dla wszystkich”.
UE wprowadziła już kilka doraźnych inicjatyw dotyczących gromadzenia zapasów. Przyjęta w zeszłym roku ustawa o surowcach krytycznych zawiera przepisy dotyczące gromadzenia zapasów strategicznych. Komisja opracowuje również strategiczne zapasy sprzętu medycznego oraz chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego (CBRJ) w ramach mechanizmu ochrony ludności.
Komisja wskazała kilka kluczowych obszarów, w których zostaną zintensyfikowane działania w zakresie gromadzenia zapasów: od produktów rolno-spożywczych i podstawowych środków produkcji rolnej – takich jak nawozy, nasiona i pasza dla zwierząt, a nie konserwy fasoli – po strategiczne rezerwy zapewniające bezpieczeństwo energetyczne.
Może to obejmować dostawy paliw, systemy zasilania awaryjnego oraz ochronę krytycznej infrastruktury energetycznej, takiej jak kable podmorskie.
Ponieważ poszczególne państwa członkowskie mają różne podejście do kwestii gotowości, nie będzie jednego uniwersalnego podejścia do gromadzenia zapasów, powiedział Lahbib.
„Konsekwencje dla obywateli w przypadku awarii zasilania są takie same. Nie ma znaczenia, czy jest to atak terrorystyczny, atak hybrydowy, czy też prawdziwa klęska żywiołowa”.
„Ludzie pozostają bez energii i dlatego musimy gromadzić zapasy, oczywiście w całej Unii Europejskiej, przy czym państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę zagrożenia, które mogą im potencjalnie grozić” – powiedziała.
Zapasy szczepionek i leków
Strategia bloku na rzecz wsparcia środków medycznych przeciwko zagrożeniom dla zdrowia publicznego, również ogłoszona w środę, ma na celu zapewnienie państwom członkowskim równego dostępu do szczepionek, środków terapeutycznych, diagnostyki i środków ochrony osobistej w sytuacjach kryzysowych lub w przypadku ograniczonych dostaw.
Plan obejmuje przyspieszenie działań medycznych w celu pobudzenia badań i rozwoju szczepionek i leków nowej generacji.
„Wszyscy pamiętamy długie i ciężkie miesiące pandemii COVID-19, kiedy czekaliśmy na opracowanie szczepionek i metod leczenia. W przypadku kolejnego kryzysu chcemy jak najbardziej skrócić ten czas oczekiwania” – powiedział Lahbib.
Strategia przewiduje również zacieśnienie współpracy między sektorem zdrowia i obronności, a Komisja ma współpracować z personelem medycznym NATO w celu ustalenia wykazu środków medycznych o podwójnym zastosowaniu.
Pomysł polega na tym, że 23 kraje UE są również członkami NATO, więc nie ma podwójnego działania obu organizacji, a zamiast tego przedstawiają one propozycje, które się wzajemnie uzupełniają – powiedział inny urzędnik UE.
Pierwsza lista ma zostać przedstawiona państwom członkowskim przed końcem roku – dodał urzędnik.
